Przewalski Paard - Tijdschrift - nr. 67 - 1997

PrzewalskiPaard

Nr. 67 november 1997 verschijnt 4 x per jaar

Inhoud

Stichtingsnieuws I. Bouman

Het stamboek voor Przewalski-paarden; Een overzichtsartikel over de herintroductie van Przwewalski paarden in het Hustain Nuruu Steppe Reservaat; Grote betrokkenheid bij het behoud van het paard; De kilometeractie
De Bouman Tolgoi I. Bouman

De Geschiedenis van het Przewalski-paard I. Bouman

De Eerste Periode (1899-1935); Askania Nova; De Verenigde Staten; Halle; Woburn; De Tweede Periode (1935-1968); De Derde Periode (1968-1967);
Nederlands-Mongools breiwerk M. Bouman....

Berichten uit Mongolië J. Grosjean

De Przewalski paarden; De familiegroep van Paritet; De familiegroep van Patron; De familiegroep van Khaan; De familiegroep van Bajan; De familiegroep van Ares; De vrijlevende vrijgezellengroep; De hengstengroep in het omheinde gebied;
Flitsen uit de semi-reservaten J. Grosjean

Natuurpark Lelystad; Ooijpolder; Goudplaat; Sprakel; Klosterwalde; Groepssamenstelling in de semi-reservaten


Stichtingsnieuws

Het stamboek voor Przewalski-paarden

In "Przewalski Paard" nummer 64 was een artikel gewijd aan het stamboek voor Przewalski paarden dat in de dierentuin van Praag wordt bijgehouden. Daarin werd de zorg uitgesproken dat het niet meer jaarlijks verschijnt.

Het laatste stamboek van 1996 is niet volledig en staat vol fouten. Het is een verheugende zaak dat een hernieuwde meer volledige uitgave verschenen is in 1997.

Het totaal aantal levende Przewalski paarden is 1450 per 31 december l996. Er zijn 581 hengsten en 869 merries.

Inhoud

Een overzichtsartikel over de herintroductie van Przwewalski paarden in het Hustain Nuruu Steppe Reservaat

Het is vijf jaar geleden dat de eerste Przewalski paarden in Hustain Nuruu aankwamen. Dit eerste lustum was een goede aanleiding om een overzichtsartikel te schrijven over de resultaten van het herintroductie project. Met financiële steun van de Van Tienhoven Stichting en de M.A.O.C. Gravin van Bylandt Stichting wordt dit artikel gepubliceerd in de serie Mededelingen van de Nederlandsche Commissie voor internationale Natuurbescherming. Het is in de Engelse taal geschreven en heet: "The reintroductie of Przewalski horses in the Hustain Nuruu mountain forest steppe reserve in Mongolia; an integrated conservation development project".

Het zal in het begin van 1998 verschijnen. De Stichting krijgt de gelegenheid een aantal exemplaren extra te laten drukken. Geïnteresseerde donateurs kunnen deze publicatie direct bestellen bij de stichting. In het volgende nummer kunnen wij precies aangeven wat de kosten zijn inclusief verzending.

Inhoud

Grote betrokkenheid bij het behoud van het paard

Een project voorstel voor de verlenging van het project met vijf jaar is ingediend bij Ontwikkelingssamenwerking. De eerste fase van het project loopt in december 1997 ten einde.

Er is een goede basis gelegd voor de bescherming en het herstel van het unieke steppe ecosysteem van Hustain Nuruu. De Mongolen zijn trots op het project. Het heeft een breed draagvlak. Op nationaal, provinciaal en lokaal niveau geniet het erkenning.

Er moet echter nog heel wat gebeuren om het een duurzame basis voor de toekomst te geven.

Heel belangrijk daarbij is het vinden van een duurzame financiering.

Inhoud

De kilometeractie

De Kilometeractie is weer in volle gang. De afgelopen maanden heeft de Stichting van een groot aantal donateurs een gift voor de Kilometeractie ontvangen. Het bedrag neemt nog elke dag toe. Een wel heel bijzondere gift kwam binnen in de maand oktober 1997. Een donateur schonk de Stichting f 2.000,-. Het bedrag had hij voor zijn veertigste verjaardag ontvangen. Aan zijn familieleden, vrienden en kennissen had hij gevraagd geen cadeaus te geven, maar een geschenk in de vorm van geld voor de Przewalski paarden. Namens de Przewalski paarden willen wij hem nog van harte feliciteren met zijn verjaardag en hem bijzonder bedanken voor dit schitterende idee!

In totaal is nu een bedrag binnengekomen van f 21.475,60. De Stichting heeft in november 1997 weer brieven geschreven aan verschillende Fondsen en Stichtingen met de vraag of zij een bijdrage willen leveren aan het vierde transport van de Przewalski-paarden in juni 1998. We houden u op de hoogte van de ontwikkelingen en houden ons aanbevolen voor leuke ideeën.

Inhoud

De Bouman Tolgoi

Hieronder treft u een verslag aan van Inge Bouman over een bijzonder ceremonie. Tezamen met Annette Groeneveld en Jolanda Grosjean, verbleef zij van 19 augustus tot 6 september in Mongolië.

De lucht is helder blauw, de zon brandt fel, maar het is nog lekker fris als we onze ger uitstappen. Het is zaterdagmorgen 23 augustus. Het begin van een weekend waarin veel gaat gebeuren.

De heren Tserendeleg en Amarkhuu van de Mongoolse Associatie voor Natuurbehoud en Milieu hebben, na het overlijden van Jan Bouman op 23 november 1996, de wens uitgesproken een berg in Hustain Nuruu naar hem te vernoemen. Zij willen daarmee hun respect en het respect van het mongoolse volk betonen aan Jan Bouman die de Przewalski-paarden naar Mongolië heeft teruggebracht.

Zij hebben de lama-monniken gevraagd de juiste datum voor de ceremonie te willen bepalen. Zondag 24 augustus zou daarvoor de geschikte dag zijn.

Tserendeleg en zijn vrouw Badma willen vandaag met ons in het reservaat op zoek gaan naar een mooie, naamloze berg. Ze komen in een jeep aanrijden. We stappen in en gaan op weg. Tserendeleg rijdt in de richting van de rivier Tuul. In de verte doemt de Altanberg op. De Nederlanders noemen deze, aan de zuidgrens van het reservaat gelegen, berg vanwege zijn typerende vorm, de "Tepelberg". Voor de berg slaan we rechtsaf. We rijden een vallei in. Via een kronkelend pad rijden we in noordwestelijke richting. We komen in een prachtige streek. De droge bergsteppe wordt steeds rotsachtiger. Tussen de Altanberg en de, 1840 meter hoge, heilige Hustaiberg ligt het Asgatmassief. Hier houdt de hengst Khaan zich veel met zijn harem op. In deze streek liggen kleine bergen, die op de geografische kaart nog geen officiële naam hebben. De top van een berg wordt tolgoi genoemd.

We hoeven niet lang te zoeken. Eén berg springt eruit. We stappen uit de jeep en klimmen het laatste stuk naar boven. Vanaf de top zijn de Altan en de Asgat goed te zien. Langs de Altan kijkend zien we hoe de rivier Tuul zich als een zilveren lint door de blauwachtige vallei kronkelt. Een wijds landschap met een oneindig lijkende rij blauwe bergkammen strekt zich voor ons uit. De toegang tot de tolgoi, van de uitgekozen berg, wordt bewaakt door drie afzonderlijke rotspartijen. De verspreid liggende resten van dierlijke skeletten in de kloven tussen de rotsen spreken hun eigen taal: grote roofvogels maken regelmatig gebruik van de tolgoi om hun buit te verschalken.

We zijn zo onder de indruk van de prachtige omgeving dat we niet eens gemerkt hebben, dat Tserendeleg en Badma aan de afdaling begonnen zijn. Even later komen ze terug met opgedroogde paardenmest, een kan witte airak (gefermenteerde paardenmelk), een fles arkhi (Mongoolse wodka), Mongoolse kaasprodukten, koekjes en Juniper (fijngemalen, gedroogde jeneverbes). Tserendeleg legt uit dat de kleur wit de eeuwigheid en zuiverheid symboliseert. De mest wordt aangestoken en de Juniper er overgestrooid. Het verspreidt een heerlijke geur. Airak wordt rijkelijk naar alle windstreken gesprenkeld. Daarna drinken wij op de natuur, Jan Bouman's rust en het respect voor dood en leven. We voelen onszelf een klein onderdeel van het grote gebeuren dat we natuur noemen. Het is ons duidelijk dat, in de mythologie van veel volkeren, bergen nog steeds een belangrijke rol spelen. Op eenzame hoogte lijkt de afstand tussen leven en dood, het heden en de eeuwigheid minder groot. Tserendeleg en zijn vrouw gaan met de jeep terug naar het centrum.

Wij gaan te voet terug. Uren later, als het bijna donker is, komen we gelouterd en voldaan aan.

Tserendeleg legt uit dat er vanavond laat vier Lama-monniken uit het Gandan klooster in Ulaanbaatar naar Hustain Nuruu zullen komen.

Terwijl iedereen zich in zijn eigen ger heeft teruggetrokken horen we 's avonds laat, rond half twaalf, een jeep aankomen. Het zijn de vier lama's. Een heel oude en drie jonge monniken worden op Mongoolse wijze door Amarkhuu, Tserendeleg en de nieuwe reservaatsdirecteur Dr Bandi, ontvangen. Twee jonge monniken trekken zich terug in de keuken om van meel en water een kunstig bouwwerk met puntige rode torens te maken. Dit als voorbereiding op de eerste ceremonie die tegen middernacht gehouden zal worden. De oude monnik legt uit, dat de ceremonie gehouden wordt ter nagedachtenis aan Jan Bouman.

De volgende morgen zal er een ceremonie op de Hustai berg plaatsvinden.

De Hustai is de hoogste en tevens de meest machtige berg van het reservaat. Tijdens de ceremonie worden de goden van de berg gunstig gestemd. De lama's zullen de goden verzoeken het leven in het reservaat te beschermen tegen kwade invloeden.

's Middags tijdens het uur van het paard, zullen de lama's de ceremonie houden voor de inzegening van de Jan Bouman Tolgoi. Ieder jaar wordt door de Mongolen gesymboliseerd door een dier. In totaal gaan zij uit van twaalf verschillende dieren, waaronder het paard, het zevende dier van de jaartelling. Ook een dag is ingedeeld in uren, die met dezelfde twaalf dieren gesymboliseerd worden. De tijd tussen 13.00 uur en 14.00 uur wordt het uur van het paard genoemd.

Als we die avond in de grote vergaderzaal van het administratiegebouw binnenkomen, ontmoetten we daar de bijna voltallige staf en hun aanwezige familieleden. Op de tafel, die in gereedheid gebracht is voor de lama's, staan Mongoolse kaasprodukten, airak en arkhi. Vlug wordt er, voor de binnenkomst van de monniken, nog ijlings een computertafeltje bijgeschoven. Het prachtige rode bouwwerk van meel moet een goede plaats hebben.

De oude monnik, gekleed in een rood habijt dat met geel is afgezet, draagt een gele plastic schoudertas. Terwijl de monniken hun tassen uitpakken, krijgen de aanwezigen een uitleg over de ceremonie.

De dienst is er op gericht om alle kwade en negatieve krachten te verzamelen in het puntige bouwwerk. Het gaat om negatieve krachten buiten en binnenin de mens, zoals bewuste en onbewuste gedachten. Daartoe moeten alle ramen en deuren gesloten worden. Niemand mag de ceremonie verlaten.

Eén van de jonge monniken, gespecialiseerd in deze dienst, is voorganger. Hij prevelt in ritmische cadans de mantra's (religieuze teksten) uit het losbladige heilige boek, dat hij voor zich op de tafel heeft liggen. De heilige boeken zijn allen in het Tibetaans geschreven en worden niet ingebonden. Met regelmatige tussenpozen wordt zijn gebed kracht bijgezet door luide bijval van de andere monniken, het geluid van de gebedstrommel, en het geklingel van de dilbu, de tempelbel. Hierbij neemt hij de lama-scepter, ochir in zijn hand. Het meest indringende sonore geluid wordt gemaakt door het blazen op een groot met leer afgezet bot. Voor ons is het een raar idee dat men hiervoor de ellepijp van een 18 jarige jonge vrouw gebruikt. De gebeden worden luider en de spanning in de dienst neemt toe. Dan pakt één van de monniken het bouwsel oppakte en draagt het langzaam de zaal uit. Hij gaat er mee naar buiten om het te verbranden.

Daarna kunnen alle ramen en deuren weer open. De daaropvolgende ontspanning wordt gevierd door het doorgeven van bekers met witte paardenmelk en arkhi.

Moe en onder de indruk gaan we slapen.

De volgende morgen hangt er een dikke nevel over het kamp. Om half tien staat iedereen, gekleed in truien en jassen, klaar. Niet alleen de jeeps maar ook de ambulance is volgepropt met mensen, die allemaal aan de ceremonie op de heilige Hustai berg willen deelnemen. Na een lange tocht over hobbelige kleine paadjes, in steeds langzamer tempo, vanwege het klimmen, staat de stoet stil. Alleen mannen mogen naar de bergtop. Men legt ons uit dat vrouwen "dichter bij de aarde staan". Zij kunnen de ceremonie vanaf de voet van de berg meemaken.

Gelukkig kunnen wij later, thuis in Nederland, toch nog naar de ceremonie kijken. Sukh, die verantwoordelijk is voor voorlichting en educatie in Hustain Nuruu, maakt video opnamen.

Terwijl we beneden wachten, genieten we van het prachtige uitzicht dat ons omringt. Het schouwspel en de inmiddels vertrouwde geluiden van de gebedsmolens, het blazen op het vrouwenbot, het slaan van bekkens en het diepe geluid van het blazen op een enorme schelp, is overweldigend. Later vertellen de mannen ons, dat ze bij het optrekken van de mist een roedel Mongoolse edelherten (marals) gezien hebben. Wat moet dat een prachtig gezicht geweest zijn.

Na de lunch begint de tocht naar de Bouman-tolgoi. Eenmaal aangekomen volgen we in een lange rij de vier monniken, die zich luid zingend om de top, een weg zoeken tussen de rotsen. De berg wordt gezegend en krijgt nu de naam van Jan Bouman. De berg wordt tevens gezien als laatste rustplaats van Jan Bouman, daarom krijgen wij als naasten te horen "niet meer om te kijken...geef de dode de rust...U moet verder".

De eenvoud en het respect van alle aanwezigen is voelbaar. De Bouman-tolgoi is het symbool geworden van grensoverschrijdende samenwerking en hartverwarmende vriendschap.

Volgens Mongools gebruik moeten de naasten en verwanten van de overledene alle deelnemers aan de ceremonie een cadeautje geven. Iedereen ontvangt een witte kaars met daarop de symbolen van zowel de stichting als haar partner de Mongoolse Associatie voor Natuurbehoud en Milieu. Ook doosjes lucifers ontbreken niet. Die worden nog steeds gezien als een waardevol cadeau.

De kinderen krijgen witte rijstepap en Mongoolse kaas. Kinderen vervullen bij ceremonies, waarbij leven en dood centraal staan, een belangrijke rol. Zij staan immers nog dichtbij hun geboorte en hebben daardoor nog een pure geest. Helaas vervangt het blikje coca-cola de witte Mongoolse thee, maar ja...wie houdt dat tegenwoordig nog tegen?

Het einde van het feest komt in zicht. De lama's worden bedankt en men neemt afscheid van hen. De rust in het centrum lijkt te zijn teruggekeerd.

Plotseling ontstaat er een groot rumoer. Tserendeleg ontdekt een slang, die het administratiegebouw is binnengekropen. Een opgewonden vrolijke stemming maakt zich van alle Mongolen meester. In allerijl wordt melk gehaald en over de slang gegoten. Wij westerlingen begrijpen niet direkt waarom iedereen zo blij is. Tserendeleg legt uit dat de slang een heel belangrijke betekenis heeft in de Mongoolse cultuur. Slangen zijn de spreekbuis van de goden. Ze beschermen de goden en de Boeddha. Dat een slang het administratie gebouw is ingekropen, aan het eind van alle ceremonies, wordt gezien als een duidelijk gunstig teken van de goden. Was er een mooier einde mogelijk van een indrukwekkend gebeuren? Het zal door niemand gemakkelijk vergeten worden.

http://www.treemail.nl/takh/